کارهای عملی کاردرمانی برای بیماران روانی

سوال شما:با سلام مطالبتون بسیار خوب بود،من فوق لیسانس روانشناسی عمومی هستم میشه از شما خواهش کنم برای بنده کارهای عملی کاردرمانی با بیماران روانی رامعرفی نمایید یا کتابی در این مورد معرفی کنید.

جواب:با سلامت خدمت شما دوست عزیز در پاسخ سوال شما باید عرض کنم،شما می بایست بدنبال کاردرمانی در روان باشد مانند گروه درمانی،یکسری فعالیت های هدفمند و لیلکسیشن و...

سوال های تخصصی کاردرمانی بپرسید و جواب بگیرید

دوستان و بازدید کنندگان گرامی،می توانند سوالات متداول و تخصصی خود را در قسمت نظرات بنویسند و سوالات آنان در صفحه نخست با جواب برای کلیه عزیزان نمایش داده می شود.

نقش کاردرمانی در اختلال یکپارچگی حسی
مقدمه و هدف: اختلال یکپارچگی حسی ( Sensory Integration Disorder) که به آن سوء عملکرد یکپارچگی حسی نیز می گویند، عدم توانایی مغز در سازماندهی و پردازش صحیح اطلاعاتی است که توسط حواس مختلف جمع آوری شده است. هدف از این مقاله مروری، بررسی نقش کاردرمانی در درمان اختلال یکپارچگی حسی می باشد.
مواد و روش ها: در جمع آوری این مقاله از منابع زیر استفاده شده است.
بحث: سیستم اعصاب مرکزی اطلاعات حسی را از محیط می گیرد. این اطلاعات توسط مغز و برای ایجاد یک پاسخ رفتاری یا حرکتی  پردازش شده که به فیدبک مناسب نسبت به محیط بیرون منجر می شود. در صورتیکه اطلاعات ورودی به درستی جمع آوری، منتقل و یا پردازش نگردد، باعث ایجاد فیدبک یا پاسخ رفتاری/ حرکتی نامناسب می شود. اگر این الگو در طی زمان ادامه پیدا کند، پروسه ورودی/ خروجی در قالب سوء عملکرد شناختی خود را نشان می دهد که به آن " اختلال یکپارچگی حسی" می گویند. مهم ترین پیامد این اختلال، مشکلات رفتاری و اختلال در یادگیری است. اختلال یکپارچگی حسی به طرق مختلف می تواند تظاهر پیدا کند. گاهی SIDبخشی از یک ناتوانی شدید مثل اوتیسم یا فلج مغزی است. در سایر موارد، این اختلال به تنهایی و به عنوان یک سوء عملکرد رفتاری خفیف تر و یا به عنوان بخشی از ضعف متوسط توجه مثل  ADHDمطرح می شود.
علائم:

• حساسیت بیش از حد یا کمتر از حد نسبت به لمس، حرکت، نور و صدا
• مشکلات یادگیری/ تاخیر در موفقیت تحصیلی
• کنترل محدود توجه
• سطح فعالیت بسیار بالا یا بسیار پایین
• مشکلات اجتماعی و عاطفی

درمان اختلال یکپارچگی حسی به کمک کاردرمانی :
نتیجه گیری: کاردرمانی نقشی کلیدی در درمان SIDدارد. کاردرمانگر، تجربیات و ورودی حسی لازم برای کودکان مبتلا به این اختلال را فراهم می کند. این نوع درمان که به آن "رژیم حسی" ی گویند شامل یک فعالیت برنامه ریزی شده است و هدف آن نیز رفع نیازهای سیستم عصبی می باشد. رژیم حسی، حواس نزدیک ( لامسه، وستیبولار و حس عمقی ) را با بکار بردن ترکیبی از تکنیک ها تحریک می کند. روش های آموزش مهارت های حرکتی که به طور معمول شامل آموزش تطبیقی، آموزش حرکت و ژیمناستیک است نیز توسط کاردرمانگر به کار می رود.

 اصول كلی برای انجام فعالیتهای ورزشی در بیماران پاركینسون

1- قبل از شروع ورزش، بدن خود را گرم كنید و در انتهای ورزش بدن خود را سرد كنید.
۲- اگر هدف شما ورزش برای حدود مثلاً 30 دقیقه است در اولین جلسات با 10 دقیقه شروع كنید و به مرور زمان را افزایش دهید.
۳- ورزش را در یك محیط امن انجام دهید. مواظب باشید سطح زمین سُر نباشد یا مانعی بر سرراه شما نباشد.
۴- اگر در تعادل مشكل دارید هنگام ورزش با كمك یك میله یا دیوار خود را نگه دارید، اگر انجام ورزش در حالت ایستادن برای شما مشكل است در حالت نشسته یا درازكش بر روی تشك انجام دهید.
۵- هر زمان كه احساس خستگی كردید ورزش را متوقف كنید. - سعی كنید ورزشهایی كه نیازمند تحرك و شادابی بیشتر هستند انتخاب كنید. همانند: قدم زدن، شنا كردن، ورزشهای آبی، یوگا و ...

 ورزشهای صورت

1- بالابردن ابروها- سپس پایین آوردن
۲- بستن چشم به طور كامل- سپس به طور كامل بازكردن
۳- خندیدن و سپس جمع كردن لب‌ها
۴- بازكردن عرض دهان و سپس بستن
۵- بیرون آوردن زبان (هرچه بیشتر، بهتر)

ورزشهای شانه و گردن

1- نگاه كردن از یك طرف به طرف دیگر

2- نگاه كردن به سمت بالا و سپس پایین

3- دست‌ها بر روی سینه، آرنج‌ها را به سمت پشت بدن بكشانید بطوریكه شانه‌ها به سمت همدیگر فشرده شوند.

4- چرخاندن شانه‌ها به صورت دایره‌ای.

 ورزشهای بازو

1- هر دو دست را در طرفین بدن و بالای شانه‌ها باز كند و سپس به طور متقاطع بر روی سینه پایین بیاورد.

2- حركت شنا مانند به سمت جلو

3- حركت شنا مانند به سمت عقب

4- هنگام راه‌رفتن، دستهایتان از پهلوی بدن آویزان و در همین حالت بدن خود را به سمت جلو و عقب نوسان دهید.

 

انجام ورزش ها با چوب (Wand Exercise)

نگه داشتن چوب در هر دو دست در حالیكه شانه‌ها از هم فاصله گرفته‌اند.

1- چوب را بالا سر ببرید.

2- حركت دادن چوب در یك حالت دایره‌ای بزرگ

3- حركت دادن چوب به شكل 8 انگلیسی

4- حركت دادن چوب به شكل مورب

ورزش های دست و مچ

1- چرخاندن كف دست به سمت بالا و سپس به سمت پایین بر روی یك میز

2- چرخاندن مچ دست‌ها در یك جهت و سپس در جهت عكس آن

3- كف یك دست به سمت بالا و كف دست دیگر به سمت پایین و برعكس

4- به طور متناوب یك دست را مشت كند و یك دست باز باشد.

5- به صورت جداگانه، با نوك انگشت شست نوك انگشتان دیگر را لمس كند.

ورزش های تنه

1- چرخیدن به یك طرف و برعكس (در حالت ایستاده و نشسته بر روی صندلی)

2- گذاشتن دست‌ها به پهلو و خم شدن به طرفین به طور متناوب

3- از ناحیه كمر به سمت جلو خم شوید و مچ پا را لمس كنید.

4- گذاشتن هر دو دست بر روی ناحیه لگن، از پشت به عقب خم شدن

5- قدم زدن در جا (یك پا جلو، یك پا عقب) در حالت نشسته به روی صندلی

راهكارهای كاردرمانی جهت جلوگیری از افتادن افراد مبتلا به پاركینسون

یكی از ویژگیهای عمومی و رایج بیماری پاركینسون تمایل این افراد به افتادن به سمت عقب می‌باشد كه به طور شایعی در حالتهای زیر اتفاق می‌افتد:

الف) در حالت قدم زدن: برای جلوگیری از افتادن باید موارد زیر را رعایت كرد.

1- با آگاهی قدم بردارید بطوریكه پاهایتان بر روی زمین كشیده نشود.

2- در هنگام ایستادن به طور طولانی مدت سعی كنید پاهایتان از هم فاصله كافی داشته باشند.

3- سعی كنید در حالت ایستادن طولانی مدت، كمی بدن خود را به سمت جلو خم كنید.

4- در هنگام ایستادن سعی كنید بدن خود را از یك طرف به طرف دیگر جابجا كنید تا مانع از خشك شدن بدن و اندامها شود.

ب) در حالت بردن دست بالای سر: جهت جلوگیری از سقوط

1- یك دستتان را روی دیوار قرار دهید.

2- سعی كنید از نردبان یا بالابر استفاده نكنید.

ج) بازكردن درب، وقتی كه درب را می‌كشید: برای جلوگیری از افتادن:

یك میله عمودی بر روی دیوار كنار درب نصب كنید تا با دست دیگر آن را نگه دارید.

د) حمل كردن یك شی در مقابل بدن:

سعی كنید شی را با دو دست حمل نكنید.

ه) قدم برداشته به سمت عقب برای برداشتن یك شی: برای جلوگیری از افتادن:

سعی كنید به یك سمت بچرخید و حركت كنید، زانوها را خم كنید و شی را بردارید یا زمین بگذارید.

ی) تغییر وضعیت سریع بدن: برای جلوگیری از سقوط:

سعی كنید وضعیت بدن را سریع تغییر ندهید. وقتی كه از حالت درازكش بلند می‌شوید حدود 15 ثانیه برروی یك

پهلوی بدن بخوابید سپس بلند شوید و یك جا را به مدت 15 ثانیه نگه دارید و سپس شروع به قدم زدن كنید.

نیمه در رفتگی مفصل ران در فلج مغزی

 

کاهش یا پیشگیری از نیمه دررفتگی در مفصل ران برای کودکان فلج مغزی چهار اندام مهم است ،خصوصاً کودکانی که استقلال در راه رفتن را در 5 سال اول زندگی تجربه
نکرده اند.این کودکان 60-30 درصد در معرض خطر پیشرفت نیمه در رفتگی مفصل ران هستند.
زمانی که مفصل ران بیش از 50 درصد نیمه در رفتگی دارد ،پیشرفت دررفتگی مفصل ران سریع تر است .خطر جابجایی مفصل ران  به طور مستقیم با عملکرد حرکتی درشت
در ارتباط است . کودکانی با سطح پایین عملکرد حرکتی ،بیشتر در معرض خطر جابجایی مفصل ران قرار دارند.
فعالیت غیر قرینه عضلات اطراف لگن (خصوصاً اسپاستی سیتی اداکتورها)همراه با کاهش تحمل وزن ،باعث کاهش تماس سربا حفره  استابولوم گردیده و منجر به نیمه دررفتگی
و در بعضی مواقع دررفتگی کامل مفصل ران می شود .
مفقدان جامعیت مفصل باعث درد،مشکلات بهداشتی ،اختلال در وضعیت دهی و کاهش در عملکرد حرکتی مفصل ران می شود که ممکن است نیازمند جراحی باشد .
امروزه کنترل دررفتگی کامل ران یا نیمه در رفتگی ران بدون عمل جراحی تا حدی غیر ممکن است .تغییرات استخوانی در استابولوم و سرفمور همراه با نیمه دررفتگی درکودکان
فلج مغزی نشان داده شده است که درx-Rayاین کودکان ،تغییرات استخوانی  معنی داری در 18 تا 30 ماهگی وجود دارد و اختلافات واضحی نسبت به رشد طبیعی در نوزاد
سالم مشهود می باشد.
از این اطلاعات می توان وضعیت مفصل ران را در سن 5 سالگی پیش بینی نمود .میزان تغییردر مفصل ران به پیش بینی میزان خطر نیمه دررفتگی ران و ارتباط آن با عدم توانایی
کودک در راه رفتن کمک میکند .کودکان فلج مغزی که قبل از 5 سالگی قادر به راه رفتن نباشند 58 درصد  احتمال در رفتگی مفصل ران را دارند ،که در 44 درصد دو طرفه
ودر 14 درصد به صورت یکطرفه  می باشد .
وقتی نیمه دررفتگی ایجاد می شود درمان ان بسیار مشکل است و در اکثر موارد به جراحی نیاز دارد .مداخلات جراحی می تواند هزینه بر باشد و صدمات و لطماتی را به کودک
و خانواده وارد می کند .استراتژیهای پیشگیری مانند کنترل پوسچرال 24 ساعته و تزریق بوتولیسم به عنوان رویکردهای غیر تهاجمی برای کنترل نیمه در رفتگی ران مورد استفاده
قرار می گیرند اما هنوز نیاز به ارزیابی های بیشتری است .
جراحی بافت استخوانی و بافت نرم ،رویکردهای درمانی متداوال برای نیمه در رفتگی  مفصل ران هستند.اخیراً رویکردهای جدید همانند رویکرد ترمیمی ،شروعی برای تلاش جهت
کاهش خطر نیمه در رفتگی مفصل ران هستند که شامل تزریق بوتولیسم نوعAوبرنامه های کنترل پوسچرال 24 ساعته می باشند .نتایج مثبت کاهش نیمه در رفتگی در کودکانی که
خودشان را با رویکرد کنترل پوسچرال 24 ساعته تطبیق داده بودند ،گزارش شده است .خصوصاً زمانی که حمایت در هر سه وضعیت ایستاده نشسته و خوابیده اعمال گردیده است .

بیماری پاركینسون یك عارضه نورولوژیك مزمن و پیشرونده است كه به علت ایجاد تغییرات در عقده‌های قاعده‌ای مغز (Basal Ganglia) بوجود می‌آید و باعث كاهش واسطه شیمیایی بنام دوپامین می‌شود كه با درهم ریختن عملكرد حركتی فرد آشكار می‌شود كه شرایط نوروماسكولار آن بوسیله نشانه‌هایی كه بیماران بیان می‌كنند و آنچه در طی معاینه بدست می‌آید بیان می‌شود.

علائم اصلی این بیماری عبارتند از:

1- لرزش (ترمور): لرزش در حالت استراحت كه با شروع فعالیت و حركت متوقف می‌شود. معمولاً به صورت یكطرفه در اندام فوقانی شروع می‌شود و بعدها به صورت دوطرفه مشاهده می‌شود.

2- سفتی عضلانی (Rigidity): دلیل این حالت افزایش تون عضلانی در تمام طول دامنه حركتی است. این حالت در ابتدا اغلب در یك دست ایجاد می‌شود سپس در طرف مقابل بدن و دیگر قسمت‌ها و در نهایت در گردن و تنه پیشرفت می‌كند.

3- كندی حركت (Brady Kinesia): به معنی آهستگی و ضعف در شروع حركات ارادی است كه باعث تاخیر بین محرك (مثلاً تقاضای نشستن از بیمار) و پاسخ او خواهد شد.
سه مشكل فوق علائم اصلی بیماری پاركینسون می‌باشند كه مجموعاً باعث بروز مشكلات حركتی و اختلال در تعادل و راه رفتن بیمار می‌شوند. بطوریكه بیمار در شروع حركات و راه رفتن مشكل دارد و به مرور راه رفتن او سریع می‌شود و باعث برهم خوردن تعادل و در نهایت سقوط او می‌شود. همچنین بیمار در حین راه رفتن قامتی خمیده دارد، گامهای او خیلی كوتاه بوده و پاهای او روی زمین كشیده می‌شوند و همراه با تمایل به تلوتلو خوردن می‌باشد. در توقف حركت نیز مشكل دارند به طوریكه توقف هم، به آهستگی صورت می‌گیرد و ممكن است در برخورد به یك مانع به یك باره متوقف شود (حالتی شبیه منجمد شدن).

نقش کاردرمانی در توانبخشی افراد مبتلا به پاركینسون

بیماری پاركینسون یك عارضه نورولوژیك مزمن و پیشرونده است كه به علت ایجاد تغییرات در عقده‌های قاعده‌ای مغز (Basal Ganglia) بوجود می‌آید و باعث كاهش واسطه شیمیایی بنام دوپامین می‌شود كه با درهم ریختن عملكرد حركتی فرد آشكار می‌شود كه شرایط نوروماسكولار آن بوسیله نشانه‌هایی كه بیماران بیان می‌كنند و آنچه در طی معاینه بدست می‌آید بیان می‌شود.

علائم اصلی این بیماری عبارتند از:

1- لرزش (ترمور): لرزش در حالت استراحت كه با شروع فعالیت و حركت متوقف می‌شود. معمولاً به صورت یكطرفه در اندام فوقانی شروع می‌شود و بعدها به صورت دوطرفه مشاهده می‌شود.

2- سفتی عضلانی (Rigidity): دلیل این حالت افزایش تون عضلانی در تمام طول دامنه حركتی است. این حالت در ابتدا اغلب در یك دست ایجاد می‌شود سپس در طرف مقابل بدن و دیگر قسمت‌ها و در نهایت در گردن و تنه پیشرفت می‌كند.

3- كندی حركت (Brady Kinesia): به معنی آهستگی و ضعف در شروع حركات ارادی است كه باعث تاخیر بین محرك (مثلاً تقاضای نشستن از بیمار) و پاسخ او خواهد شد.
سه مشكل فوق علائم اصلی بیماری پاركینسون می‌باشند كه مجموعاً باعث بروز مشكلات حركتی و اختلال در تعادل و راه رفتن بیمار می‌شوند. بطوریكه بیمار در شروع حركات و راه رفتن مشكل دارد و به مرور راه رفتن او سریع می‌شود و باعث برهم خوردن تعادل و در نهایت سقوط او می‌شود. همچنین بیمار در حین راه رفتن قامتی خمیده دارد، گامهای او خیلی كوتاه بوده و پاهای او روی زمین كشیده می‌شوند و همراه با تمایل به تلوتلو خوردن می‌باشد. در توقف حركت نیز مشكل دارند به طوریكه توقف هم، به آهستگی صورت می‌گیرد و ممكن است در برخورد به یك مانع به یك باره متوقف شود (حالتی شبیه منجمد شدن).

 کاردرمانی بیماران پاركینسون

الف) آموزش به بیمار 

۱-  كمك به بیمار جهت استفاده از حس شنوایی جهت سازماندهی فعالیتهایی كه نیازمند حركت می‌باشند. بدین صورت كه در هنگام انجام فعالیتهای حركتی سعی كنید با او حرف بزنید یا از او بخواهید در حالیكه مشغول انجام كار است به موضوعی دیگر فكر كنید.
۲- آموزش به بیمار جهت استفاده از تحریكات بینایی: بدین صورت كه از بیمار بخواهید برای انجام صحیح و یا اصلاح حركات از آینه استفاده كند. فرد با تماشا كردن حركات خود در آینه به منظور افزایش دقت عملكرد، حركات خود را زیر نظر می‌گیرد.

ب) نگهداری یا افزایش دامنه حركتی

جهت جلوگیری از بدشكلی مفاصل، بهبود راستای قامت و تركیب بدنی، تشویق به حفظ راستای بدن در وضعیت صاف، انجام ورزش‌های كششی و انعطاف‌پذیری
۱-  افزایش قدرت گروههای عضلانی صاف‌كننده مفاصل مورد نظر( این بیماران تمایل زیادی به خم كردن مفاصل دارند و معمولاً خمیده می‌باشند)
۲- افزایش عملكرد حركتی
۳- جلوگیری از ضعف عضلانی ناشی از عدم استفاده از اندام‌ها
۴- افزایش حركات متقابلی
۵- تغییر و جابجا كردن وزن بر روی اندام‌ها 
۶-  هماهنگی حركات ظریف
۷- هماهنگی حركات درشت خصوصاً مرتبط با تنه: حركات از حالت نشسته به ایستاده، غلت زدن، حركات چرخشی و قدم زدن
۸-فعالیتهایی كه نیازمند حفظ تعادل می‌باشند.

ج) فعالیتهای ورزشی

انجام تمرینات به صورت دوبار در روز خصوصاً در صبح و قبل از خواب، انجام هر ورزش به مدت 3 دقیقه و سعی شود در هنگام انجام تمرینات دم و بازدم عمیق انجام شود بدین صورت كه فعالیت با دم عمیق از طریق بینی شروع می‌شود و با بازدم از راه دهان ادامه یابد.

 اصول كلی برای انجام فعالیتهای ورزشی

 کاردرمانی بیماران پاركینسون

الف) آموزش به بیمار 

۱-  كمك به بیمار جهت استفاده از حس شنوایی جهت سازماندهی فعالیتهایی كه نیازمند حركت می‌باشند. بدین صورت كه در هنگام انجام فعالیتهای حركتی سعی كنید با او حرف بزنید یا از او بخواهید در حالیكه مشغول انجام كار است به موضوعی دیگر فكر كنید.
۲- آموزش به بیمار جهت استفاده از تحریكات بینایی: بدین صورت كه از بیمار بخواهید برای انجام صحیح و یا اصلاح حركات از آینه استفاده كند. فرد با تماشا كردن حركات خود در آینه به منظور افزایش دقت عملكرد، حركات خود را زیر نظر می‌گیرد.

ب) نگهداری یا افزایش دامنه حركتی

جهت جلوگیری از بدشكلی مفاصل، بهبود راستای قامت و تركیب بدنی، تشویق به حفظ راستای بدن در وضعیت صاف، انجام ورزش‌های كششی و انعطاف‌پذیری
۱-  افزایش قدرت گروههای عضلانی صاف‌كننده مفاصل مورد نظر( این بیماران تمایل زیادی به خم كردن مفاصل دارند و معمولاً خمیده می‌باشند)
۲- افزایش عملكرد حركتی
۳- جلوگیری از ضعف عضلانی ناشی از عدم استفاده از اندام‌ها
۴- افزایش حركات متقابلی
۵- تغییر و جابجا كردن وزن بر روی اندام‌ها 
۶-  هماهنگی حركات ظریف
۷- هماهنگی حركات درشت خصوصاً مرتبط با تنه: حركات از حالت نشسته به ایستاده، غلت زدن، حركات چرخشی و قدم زدن
۸-فعالیتهایی كه نیازمند حفظ تعادل می‌باشند.

ج) فعالیتهای ورزشی

انجام تمرینات به صورت دوبار در روز خصوصاً در صبح و قبل از خواب، انجام هر ورزش به مدت 3 دقیقه و سعی شود در هنگام انجام تمرینات دم و بازدم عمیق انجام شود بدین صورت كه فعالیت با دم عمیق از طریق بینی شروع می‌شود و با بازدم از راه دهان ادامه یابد.

ادامه مطلب در قسمت بعدی ارائه خواهد شد،...

تعاریف و علائم اختلال نقص توجه - بیش فعالی به همراه نکات بالینی تشخیصی

 

درپست قبلی که از استقبال فوق العاده خوبی برخوردار شد در خصوص دلایل اهمیت نگارش در خصوص ADHD در این وبلاگ مطالبی را نوشتم .

در این پست قصدم بر این است که به نگارش مطالبی در خصوص علایم و تشخیص اختلال نقص توجه – بیش فعالی بپردازم .

 

چنانچه DSMIV  یا Diagnostic & Statistical Manual ( version)  4   اشاره می کند برای تشخیص قطعی ADHD روانپزشک می بایست بر اساس مشاهدات بالینی خود و مصاحبه با والدین و مراقبین کودک و لحاظ کردن قرائن و شواهد موجود ، ملاکها و شاخصه های زیر را مورد استناد قرار دهد :

 

الف ) وجود 1 یا 2

 

( 1 ) ملاکهای بی توجهی – کم توجهی

 

 (  6 مورد یا بیشتر از علایم  ، حداقل به مدت 6 ماه به درجاتی که غیر انطباقی و ناهماهنگ با سطح رشدی است دوام داشته باشد)

•          اشتباهات ناشی از بی دقتی و ناتوانی در پرداختن به جزئیات

•          گم کردن وسایل

•          فراموش کردن کارهای روزانه

•          وقتی با او صحبت می کنیم ، به نظر می رسد گوش نمی دهد

•          تنفر از کارهای نیازمند دقت و تمرکز ذهنی

•          سرباز زدن از خواسته های معلم و ناتوانی در تمام کردن تکالیف

•          ناتوانی در تنظیم و برنامه ریزی کارهایش

•          آشفتگی و به هم ریختگی در اثر تحرک زیاد

•          نداشتن تحمل برای انجام کارهای نیازمند دقت

 

 

( 2 ) ملاکهای بیش فعالی و رفتارهای تکانشی

 

  (  6 مورد یا بیشتر از علایم  ، حداقل به مدت 6 ماه به درجاتی که غیر انطباقی و ناهماهنگ با سطح رشدی است دوام داشته باشد)

 

•          تکان دادن دست و پا و پیچ و تاب خوردن روی صندلی

•            ترک کردن کلاس یا هر جایی که باید آرام روی صندلی نشست

•            دویدن و بالا پریدن در جاهایی که اصلا مناسب نیست

•            ناتوانی در شرکت کردن در بازیهای آرام

•            جنبیدن ( انگار که موتوری آنها را به حرکت وا میدارد )

•            بیش از حد حرف زدن

•            پاسخ دادن به یک سوال پیش از آن که آن سوال تمام شود

•            ناتوانی در رعایت نوبت

•            میان صحبت دیگران پریدن و یا بازی دیگران را قطع کردن

 

ب )  برخی از علایم بیش فعالی – تکانشگری و یا بی توجهی منجربه اختلال قبل از 7 سالگی وجود داشته باشد .

ج  ) تخریب کم و بیش ناشی از علائم در دو یا چند زمینه ( مثل مدرسه ( یا کار)  و خانه  وجود داشته باشد.

د ) باید قرائن آشکار تخریب قابل توجه بالینی در عملکرد اجتماعی ، شغلی یا تحصیلی وجود داشته باشد .

ه ) علائم منحصرا در جریان اختلال فراگیر رشد ، اسکیزوفرنیا ، یا اختلالات روانپریشی دیگر روی نداده و اختلال روانی دیگری ( مثل اختلال خلقی ، اختلال اضطرابی ، اختلال تجزیه ای ، یا اختلال شخصیتی ) توضیح بهتری برای آن نباشد .

 

 حال که  از شاخصه ها و ملاکهای DSMIV  مطلع شدیم ، قصد دارم به چند نکته کوچک در این خصوص اشاره کنم .

1)      وقتی در خط ابتدایی نوشته شده است وجود 1 یا 2  به این معنی است که اختلال نقص توجه و بیش فعالی 4 نوع مختلف است . یک نوع از این اختلال تنها با مشکل در توجه و تمرکز همراه است اما مشکلی از پرتحرکی و بیش فعالی در کودک دیده نمی شود . نوع دیگر اختلال تنها با پر تحرکی و رفتارهای تکانشی شناخته می شود اما خبری از مشکلات مشهود در زمینه توجه و تمرکز کودک دیده نمی شود .  نوع سوم اختلال نقص توجه – بیش فعالی ، نوع ترکیبی است که شایعترین نوع ADHD هم است یعنی کودک هم علائم پرتحرکی تکانشگری و هم علائم مشکلات ویژه در توجه و تمرکز . نوع چهارمی هم برای عموم اختلالات روانپزشکی وجود دارد که به آن نوع نامشخص یا NOS میگویند که به این معنا است که ممکن است یک کودک در هیچکدام از شاخصه های 6 علامت از 9 علامت توصیف شده را دارا نباشد اما نظر روانپزشک این باشد که اختلال ADHD بهترین توجیه ممکن برای مشکلات کودک است .

بار ها شده است که خانواده ها با شنیدن این مطلب که کودکتان دچارADHD است شاکی شده اند و اعتراض کرده اند که :

اما این بچه من که اصلا تحرکش زیاد نیست ... یا این بچه من اگر بخواد خیلی هم خوب پازل بازی میکنه و توجهش هم به جزئیات خیلی خوب است و ...     خب البته پاسخ این سوال والدین را میتوان با توضیح بالا روشن نمود .

2 )  (  6 مورد یا بیشتر از علایم  ، حداقل به مدت 6 ماه به درجاتی که غیر انطباقی و ناهماهنگ با سطح رشدی است دوام داشته باشد)

این یعنی :

·         همه انسانها و کودکان دارای تمامی این 18  علامت در برخی مواقع هستند .

·         شدت وجود این علامت ها باید به نحوی باشد که سبب بروز مشکل شده و به کرات اتفاق بیفتد

·         با رشد و سن کودک منطبق نباشد . همه ما میدانیم که انتظارات و تکالیف توجهی ای که از کودکی 3 ساله توقع داریم با انتظارات توجهی مان از کودک 6 ساله متفاوت است .

·         حتما این علامت ها باید 6 ماه دوام و ثبات نسبی داشته باشد تا شمرده شود . پس اگر کودکی 2 هفته است که فراموشکار شده است یا ظرف 3 روز اخیر توجهی به جزئیات نمیکند ، یا طی 1 ماه اخیر پرخاشگر تر شده است نباید تصور کرد که در حال پر کردن علائم و شاخصه های بیش فعالی – نقص توجه است !  چه بسا مشکل اضطراب باشد ، چه بسا مشکل یک مشکل رفتاری گذرا و موقتی باشد .

·         وقتی نظریه های جدید در خصوص بیش فعالی – نقص توجه به این مساله اشاره میکند که این اختلال همانند سایر اختلالات روانپزشکی دارای یک طیف شدتی است در حقیقت به این معنی است که هر کدام از ما در نقطه ای از این طیف هستیم چرا که کمابیش برخی از علائم آن را به وضوح در بررسی رفتاری – شناختی در خودمان می یابیم .

 3 ) اگر دقت داشته باشیم می بینیم که 9 علامت نقص توجه و 9 علامت تکانشگری – بیش فعالی  ، علائمی است که به راحتی در زندگی روزمره قابل مشاهده است و این فرصتی است برای روانپزشک که بتواند با پرسش از والدین یا سایر مراقبین کودک که در منزل ، مهد کودک و یا مدرسه شاهد رفتارهای یادگیری، اجتماعی و ارتباطی او هستند به تشخیص دقیقتر برسند . به خاطر داشته باشیم که روانپزشک موقع تشخیص زمان کوتاهی در اختیار دارد و گاه با والدین بسیار وسواسی – سخت گیر یا حتی دچار اختلالات شخصیت و اختلالات خلقی روبرو می شویم که در گزارش های خود ، مشکل کودک را بیش براورد ( Overestimation  ) یا کم براورد ( Underestimation ) می کنند . مثلا یک مادر که دچار افسردگی است ، از پر تحرکی کودکش شاکی است اما وقتی دقیقتر ارزیابی می کنیم میبینیم که سطح تحرک کودک به نحو چشمگیری بیش تر از سطح تحرک مورد انتظار در آن سن نیست . یا مادر و پدری به واسطه شغل و یا تخصص روانشناسی ، حسابداری ، اقتصاد ، معماری ، نظامی ، مالیاتی ، قضاوت و ... دچار ریزبینی های خاص آن شغل گشته اند و ناخودآگاه تک تک رفتارهای کودک خود را در شاخصه های DSMIV قرار میدهند !!!  گاهی حتی به والدین دچار اختلال وسواس جبری برخورد می کنیم که از سر و وضع منشی مطب و کلینیک ، وضع پرسنل ، تایم بندی ها ، اخلاق و رفتار ما و روانپزشک ایراد میگیرند و از کودک خود نیز گلایه دارند .... ، گاهی شده است که گزارش از مهد و مربیان مهد است که کودک بیش فعال است و ... اما وقتی دقیقتر نگاه میکنیم ، بیش از مشکل کودک ، محدودیت توان مربی تازه کار در مدیریت یک کلاس 20 نفری کودکان است که سبب اصلی چنین تشخیصی گشته است .  تمام این موارد که در بالا گفته شد سبب بیش برآورد مشکل می شوند . گاهی والدین دچار درگیری شخصی با یکدیگر هستند ، از افسردگی و یا مشکلات عمده فرهنگی رنج می برند  و جزء خانواده های سهل انگار به حساب می آیند که موجبات کم برآورد مشکلات کودک را فراهم می آورند و گزارش هایشان اصلا قابل استناد نیست .

معمولا وضعیت اقتصادی – اجتماعی Socio Economic Status (SES) و سطح تحصیلات یک خانواده ، حتی نوع گفتار و رفتار و پوشش و احترامی که والدین به همدیگر میگذارند، می تواند به ما پیش آگهی کلی در خصوص این که چقدر گزارش هایشان از صحت و سقم برخوردار است بدهد . ... جا دارد در پستی جداگانه ( نه در خصوص ADHD بلکه در خصوص نکات باریکتر از مو در خصوص مصاحبه با والدین به این موارد اشاره کنم .. )

 4)  برخی از علایم بیش فعالی – تکانشگری و یا بی توجهی منجربه اختلال قبل از 7 سالگی وجود داشته باشد .

این به این معناست که ممکن است یک نوجوان به مطب یک روانپزشک کودک و نوجوان مراجعه نماید و تابلوی علائم اختلال نقص توجه  یا بیش فعالی را از خود نشان دهد . با این وجود روانپزشک در هنگام تشخیص باید به خاطر داشته باشد که از خود فرد یا از والدین او بپرسد این علائم از چه زمانی شروع و نمود داشته است . ممکن است مشکلاتی مثل بد کارکردی های تیروئید ، اضطراب ، مشکلات بلوغ ، بحران هویت ، افسردگی ، الگوهای ناصحیح رفتارهای جلب توجهی و بیان خود و .... سبب بروز این علامت ها بعد از 7 سالگی او شده باشد که در این صورت تشخیص اختلال نقصان توجه – بیش فعالی بسیار دور از ذهن به نظر می رسد .

معمولا سن تشخیص ADHD را بین 3 تا 7 سال می دانند . با این وجود مطالعات زیادی حاکی از این مساله است که می توان احتمال وقوع و بروز ADHD را با دقت بالا حتی از زمان نوزادی پیش بینی کرد .

 5 ) تخریب کم و بیش ناشی از علائم در دو یا چند زمینه ( مثل مدرسه ( یا کار)  و خانه  وجود داشته باشد.

چقدر چقدر چقدر این نکته مهم است ! چقدر دیده ام که دوستان و همکاران و اساتید محترم ، به این بند توجهی نمی کنند . کودکی که دچار اختلال نقص توجه و بیش فعالی است ، مجموعه علائمی که اشاره شد را همواره داراست . همواره و در هر محیطی . پس اگر مادری گزارش کرد که " فرزندم تا زمانی که با من داخل منزل هست خوب است . اما وقتی پدرش از راه می رسد آتیششششش می سوزونه ..."  اصلا نمی توان به این کودک برچسب بیش فعالی چسباند . اگر مربی مهد کودک گفت " این پسر قطعا بیش فعال است چون رفتارش در مهد کودک غیر قابل کنترل است"  اما مادر از شنیدن این خبر واقعا تعجب کرد چرا که فرزندش داخل خانه بسیار معمولی و عادی رفتار می کند ، باز هم به همین منوال . ..

در اکثر مواقع زمانی که علائم اختلال ADHD وجود دارد اما از پایداری در مکان ها و زمانهای محتلف برخوردار نیست ، احتمال می رود تشخیص واقعی کودک، مشکلات رفتاری توجه طلبی ، کم بودن عزت نفس ، کم بودن اعتماد به نفس ، اضطراب ، مشکلات ویژه در یکپارچگی حسی ، وجود خاطرات ناخوشایند از محیطی خاص و .... باشند .

 

6) باید قرائن آشکار تخریب قابل توجه بالینی در عملکرد اجتماعی ، شغلی یا تحصیلی وجود داشته باشد .

وقتی میگویند اختلال نقص توجه – بیش فعالی همانند سایر اختلالات روانپزشکی یک طیف شدتی دارد به همین معنی است .

ما حق نداریم به هیچ فردی حتی اگر هر 18 علامت تابلوی بالینی اختلال ADHD را داشت ، برچسب ADHD   را بچسبانیم ، مگر این که مجموعه این علائم سبب افت عملکردهای شغلی ، اجتماعی ، تحصیلی و ارتباطی او در همان محل زندگی او شده باشد .

به عنوان مثال متخصصین ذیربط در زمینه تشخیص اختلالات روانپزشکی ، از کودکی که هوش بهر 120 دارد و  از رشد جسمانی و گفتاری و ارتباطی خوبی هم برخوردار هست ، توقع دارند که عملکرد مشخصی را در سن مشخصی انجام دهد . حال می بینیم به علت علائم بارز اختلال نقص توجه – بیش فعالی ، عملکردهای ارتباطی ، عاطفی ، شغلی ، تحصیلی ، و ... او به دشواری و سختی انجام می پذیرد یا در آنها بسیار ضعیف است .  به این نکته باریکتر از مو دقت کنیم تا متوجه شویم که چرا شیوع ، بروز ، نمود و مراجعه کودکانی با اختلال نقص توجه – بیش فعالی در شهرستان ها و روستاها و دهات به مراتب کمتر از کلان شهرها است .

حقیقت امر این است که هر چه شهر ها بزرگتر می شود ، الگوهای مدنیت ، قوانین شهروندی ، قوانین زندگی در میان جمع ، آپارتمان نشینی ، تکالیف و انتظارات تحصیلی والدین ، مربیان و معلمان ، استانداردها و تعریف فرهنگی از واژه موفقیت ، صنعتی شدن و دور شدن از طبیعت نیز خودبخود افزایش می یابد و پیچیده تر می شود.

این مساله به سادگی سبب می شود که کودکی که در روستا " شیطون" تلقی میشود در شهر کودکی با اختلال شدید در نقص توجه – بیش فعالی شناسایی شود . حقیقت مساله این است که از آنجا که قرار است کودک در بستر فرهنگی ، اقتصادی ، اجتماعی ، جغرافیایی  محل زندگی خود به زیستن ادامه دهد و ارتباط ، انتظار و توقعات همان بافت اجتماعی را برآورده سازد و به تعریف واژه موفقیت و سلامتی و شادی در خاستگاه زندگی خود نائل شود ، اختلال نقص توجه – بیش فعالی نیز باید در همان بستر بررسی شود که آیا این علائم در آن محیط زندگی سبب اختلال در عملکردهای مذکور می شود یا نه ...

 7 ) علائم منحصرا در جریان اختلال فراگیر رشد ، اسکیزوفرنیا ، یا اختلالات روانپریشی دیگر روی نداده و اختلال روانی دیگری ( مثل اختلال خلقی ، اختلال اضطرابی ، اختلال تجزیه ای ، یا اختلال شخصیتی ) توضیح بهتری برای آن نباشد .

 به تشخیص های افتراقی می رسیم ، نمی توان به کودکی که دچار مشکلات شدید یکپارچگی حسی SID هست ، برچسب ADHD را چسباند .. مثلا کودکی که دچار اختلال یکپارچگی حسی یا SID است در بسیاری از علائم شبیه کودکان ADHD است . با این وجود کودک ADHD در تمام محیط ها کمابیش این مشکلات را از خود نشان می دهد اما کودک SID در محیط هایی که از لحاظ حسی آزار بیشتری ببیند رفتارهای ناخوشایند تر و غیر تطابقی تری از خود نشان می دهد . ( برای آگاهی بیشتر می توانید مطالب یکپارچگی حسی را که پیشتر توسط همکاران گرامی مان در همین وبلاگ درج شد است مورد مطالعه قرار دهید )

به همین ترتیب مشکلات ساده ای نظیر کم خونی ، فقر آهن ، و یا مشکلات دیگر نظیر اختلالات رفتاری ، ODD یا اختلال رفتاری لجبازی مقابله ، مشکل در کنترل هیجان Emotion Control  ، افسردگی ، اختلالات طیف اوتیسم ، مشکلات تیروئید ، اختلالات خلقی ، محیط خانوادگی پر تلاطم ، الگوهای ناصحیح رفتاری های توجه طلبی و ... هستند که می توانند با اختلال نقص توجه – بیش فعالی اشتباه گرفته شوند . گرچه ممکن است کودک مجموعه ای از تمامی مشکلات فوق الذکر را به طور همزمان و همراه با اختلال نقص توجه – بیش فعالی داشته باشد و نشان دهد . با این همه درمان تک تک مشکلات کودک از شدت رفتارهای غیرسازگارانه و ناهماهنگ اختلال نقص توجه – بیش فعالی به نحو معناداری می کاهد .

 

در شماره آینده بر آن هستم تا به این نکته اشاره کنم که چرا باید این اختلال را مورد درمان ، بازتوانی و توانبخشی قرار داد . اگر انجام ندهیم معمولا چه آینده ای در انتظار کودکانمان خواهد بود . همچنین در شماره بعدی به این مطلب به طور مفصل خواهم پرداخت که سوالات رایج والدین پس از مواجهه با این مساله که احتمالا کودکشان دچار اختلال ADHD  هست عموما چه ها هستند و چگونه باید به این سوالات پاسخ داد .

آشنائی با کاردرمانی برای آسیب دیدگان نخاعی

---

تعریف  فلج مغزی ( cp)

 

فلج مغزی یا بیماری لیتل (Little's disease ) به علامات و نشانه های عصبی گفته میشود که مربوط به آسیب جنین یا نوزاد در دوران جنینی ، هنگام تولد یا اندکی پس از آن باشند(حدودا تا دو سالگی ).نکته مهم اینکه این نشانه ها معمولا پیشرونده نیستند و با گذشت رمان حالت بالینی بیمار بهتر می شود.

فلج مغزی یک اصطلاح عام است که برای نامیدن مجموعه ای از ناهنجاری های گوناگون که بر توانایی حرکت ، حفظ وضعیت و تعادل کودک تاثیر می گذارد، بکار میرود.

ضربه مغزی به عضلات و اعصابی که آنها را به طناب نخاعی مربوط میسازد،آسیبی نمی رساند بلکه فقط توانایی مغز را برای کنترل عضلات،تحت تاثیر قرار میدهد.ضربه مغزی که ناهنجاریهای حرکتی را باعث می شود بر اساس محل و شدت آسیب خود می تواند آسیبهای دیگری را نیز در کودک پدید آورد.این آسیبها شامل : عقب مانگی ذهنی ، اختلال تکلم ، اختلال یادگیری ، حمله (seizure  ) ، تشنج ( convulsion  ) و کمبودهای دیداری و شنیداری می شوند.

شایعترین شکل بالینی فلج مغزی پاراپارزی اسپاستیک است که در این حالت کودک دیر راه می افتد و راه رفتن او قیچی مانند است*؛ هیپررفلکسی و بابینسکی دو طرفه هم جزو علایم بیمار هستند.سایر نمودهای فلج مغزی ممکن است بصورت حرکات آتتویید، آتاکسی،عقب افتادگی ذهنی، همی پلژی،اپی لپسی و دیستونی شدید اندامها باشد.در برخی از بیماران IQ کاهش یافته و در گروهی طبیعی است.

علل cp                                                 

                                  علل قبل از تولد                                                           

-   کمبود اکسیژن در قبل از زایمان ؛ که میتواند به علت ضربه به شکم مادر و یا مشکل   قلبی_تنفسی    در مادرحاصل گردد

-   صرع قبل از تولد و هیپرتیروئیدی

-   خونریزی در سه ماه اول حاملگی

-   عفونتهای داخل رحمی

-   استفاده مادر از دارو در دوران حاملگی ؛بخصوص داروهای ضد افسردگی

-   استفاده از الکل و اعتیاد مادر به سیگار که منجر به کاهش رشد جنین میگردد

-   علل ژنتیکی

-   نارسی

نکته : بطور کلی تروما ( آسیب ، ضربه ) و عفونت علل اصلی فلج مغزی در قبل از تولد هستند.

.                                                                                                                          .

* بیماریهای مغز و اعصاب و عضلات

                                                                                              

                                           علل حین تولد                           

-          آنوکسی (نرسیدن اکسیژن )

-          زایمان با پا

-          پرولاپس بند ناف و پیچیدن آن به دور گردن نوزاد

-          استفاده نادرست از فورسپس

-          تنگی کانال زایمان

-          ضربه به سر نوزاد در حین زایمان

-          عفونت کانال زایمان

نکته :  علت عمده در این زمان خفگی و کمبود اکسیژن میباشد.

                                            علل بعد از تولد

                                              

-   ضایعات عروق مغز
-   انسفالوپاتی

-   هرگونه کمپود اکسیژن و همچنین وجود مواد سمی

-   عفونتهایی مانند مننژیت

-   ضربه مستقیم به سر

-   زردی یا یرقان

-   تشنج

خلاقیت درمانی در تمرینات كاردرمانی

 

كار درمانی در بیماران جسمی، حركتی

بیماران و معلولین جسمی حركتی افرادی هستند كه به علل مادرزادی و یا در اثر صدمات و بیماریهای مغز و اعصاب، ارتوپدی و رماتولوژی دچار كاهش دائمی یا موقتی توانائیهای جسمی شده‎اند و قادر به ادامة زندگی به‎طور مستقل نمی‎باشند.

اهداف كاردرمانی در این بیماران: جلوگیری از پیشرفت بیماری و معلولیت و بازگرداندن توانائیهای از دست‎ رفته تا حد امكان جهت بازگشت بیمار به زندگی اجتماعی است.

 

در درمان بیماران با اختلالات جسمی سه رویكرد درمانی وجود دارد تا در نهایت بیمار به حداكثر عملكرد مستقل در زندگی دست یابد:

الف:  Biomechanical approaches

ب:  Sensorimotor approaches

ج: Rehabilitative approaches

 

الف: رویكرد بیومكانیكال: در درمان بیمارانی كه مشكلاتی در زمینة دامنة حركتی (Rom)،قدرت و تحمل فیزیكی داشته اما سیستم عصبی مركزی (CNS) سالمی دارند بكار می‎رود. به‎عنوان مثال در درمان بیماریهای آرتریت روماتوئید ـ آرتروز ـ شكستگی‎ها، ضایعات دست سوختگی ضایعات اعصاب محیطی ـ سندرم گلین‌باره ـ ضایعات نخاعی ـ دستیروفی عضلانی.

 

ب: رویكرد حسی، حركتی: این رویكرد در درمان بیماران با اختلالات حسی ـ حركتی، دركی و شناختی استفاده می‎شود البته درصورتیكه این اختلالات مربوط به مغز باشد. (بیمارانی كه با اختلالات سیستم عصبی مركزیCNS متولد شده‎اند و یا دراثر بیماری و یا ضربه به CNS دچار معلولیت شده‎اند.)

مثال: سكتة مغزی ـ فلج مغزی ـ ضربه مغزی و ….

 

ج: واژه «Rehabilitation» : به معنی بازگشت به توانائی‎هاست. بازگشت به حداكثر توانائیهای فیزیكی، ذهنی، اجتماعی، حرفه‎ای و اقتصادی است كه برای فرد امكان دارد. در این‎صورت فرد قادر به كار كردن و زندگی با توانائیهای باقیمانده‎اش می‎شود. بنابراین هدف برنامه درمانی روی توانائیها تأكید دارد تا ناتوانائیها.

 

درمان:

الف: ارزیابی: كاردرمانگر براساس تاریخچه مشاهدات عینی و محدودیت‎های عملكردی كه در بیمار دیده‎می‎شود ارزیابی می‎كند تا هدف و برنامة درمانی تنظیم شود.

ب: آموزش: كاردرمانگر با آموزش در مورد بیماری و پیش آگهی بیماری به بیمار، در مراقبت از خود، درمان علائم بیمار (چه در منزل و چه در محل كار) به كاهش احتمالی عود مجدد علائم و داشتن یك زندگی مستقل كمك می‎كند.

ج: مدالیته‎های درمانی: (روشهای درمانی كه احتیاج به حضور مداوم درمانگر ندارند) شامل موارد زیر می‎باشد:

1ـ پارافین: معالجه با موم گرم برای حرارت دادن بافت تحریك شده، تسكین درد و خشكی مفاصل و افزایش انعطاف‎پذیری مفاصل دست.

2ـ كیسه‎های گرم  (Hot pack): جهت آرام‎سازی عضلات و كاهش درد به وسیله گرم كردن بافت‎های سطحی

3ـ كیسه‎های سرد (cold pack): برای كاهش التهاب، كنترل التهابهای عودكننده و كاهش درد .

4ـ تحریك‎های الكتریكی: ایمپالسهای الكتریكی مطمئن برای تحریك انقباضات عضلانی ـ كاهش آماس ـ كاهش ناحیه سفتی عضلانی و برطرف كردن درد می‎باشد.

 

د: Procedures : (شیوه‎های درمانی كه توجه و پیگیری شخص درمانگر را می‎طلبد) عبارتنداز :

1ـ فعالیت‎های عملكردی: حركات و وظایف مربوط به فعالیتهای روزمرة زندگی در محل كار و خانه به‎منظور افزایش دادن دامنة حركتی، قدرت، تحمل، راحتی  و توانائیهای عملكردی

2ـ تمرین درمانی: تمرینات وضعیتی و تمرینات اندام فوقانی به‎منظور افزایش دامنة حركتی و انعطاف‎پذیری، قدرت و تحمل عضله‎ها ، تمرینات وزنه در منزل با یك برنامه اصولی و منظم.

3ـ بازآموزی عصبی ـ عضلانی: بهبود بخشیدن عملكرد عصبی ـ عضلانی با استفاده از اصول فیزیولوژی عصب و عضله ـ پیشرفت‎ هماهنگی عضله توسط انواع خاص تمرینات و حركات عملكردی

4ـ ماساژ: تكنیكهای ماساژ با دست، برای كشش و تحت‎تأثیر قرار دادن بافت نرم به‎منظور افزایش گردش خون و كاهش درد.

5ـ موبیلیزاسیون (mobilization) بافت نرم و مفاصل: تكنیكهای حركتی و كششی بسیار ویژه برای بافت‎های نرم و مفاصل به‎منظور افزایش طول عضله و دامنة حركتی مفاصل.

6ـ اسپلینت: ساخت اسپلینتهای مختلف برای قرار دادن عضله در حال استراحت و افزایش دامنة حركتی مفصل.

هـ: دیگر سرویسهای كه در كاردرمانی داده می‎شود:

1ـ دادن برنامه‎های هدفمند منطبق با فرهنگ بیمار برای پیشرفت توانائیهای فرد به‎منظور انجام دادن فعالیتهای روزمرة زندگی (A.D.C)

2ـ ارزیابی همه‎جانبه و گسترده از محیط خانه و محل كار و توصیه‎های لازم برای ایجاد تطابق.

3ـ ارزیابی و درمان برای انجام فعالیت‎های كاری.

4ـ توصیه و آموزش در استفاده از تجهیزات تطابقی برای جایگزین كردن توانائیهای از دست‎رفته.

5ـ راهنمایی اعضاء خانواده و همراهان با ارائه روشهای مؤثر و ایمن برای مراقبت فرد.

روانشناسان از دیرباز به مطالعه در خصوص جوانب فیزیولوژیک هیجان می پرداخته اند . تحقیقات اولیه بیشتر در مورد نقش سیستم خودکار ( اتونومیک ) در برانگیختگی فیزیولوژیک بود . رفته رفته و با پیشرفتی که در زمینه ی تکنیک های تصویربرداری از مغز حاصل شد ، توجه روانشناسان به مشخص کردن نواحی مختلف مغز که در ارتباط با هیجان است  بیشتر شد . در این مطلب سعی میکنیم که ابتدا به صورت مختصر به هیجان و سیستم عصبی سمپاتیک اشاره کنیم و در پست بعدی که در هفته ی آینده روی وبلاگ می آید هیجان را از دیدگاه مناطق و نواحی مغزی مورد بحث قرار می دهیم .

هیجان و سیستم عصبی سمپاتیک ( سر های داغ و پاهای سرد )  

تپش قلب ، تنفس سریع ، لرزش دستان و پاها و احساس خالی بودن معده و شکم  دقیقا در مواقعی روی میدهند که انسان هیجانی شدید مانند ترس را تجربه کرده باشد که سبب فعالسازی شاخه سمپاتیک سیستم عصبی خودکار شده باشد . وقتی که شما احساس تهدید کنید ، سیستم عصبی سمپاتیک پاسخهای مرتبط با تعقیب و گریز ( Fight Or Flight ) را به صورت خودکار فعال میکند و به سرعت مجوعه ای پاسخهای زیستی در انسان رخ می نماید . سرعت تنفس و ضربان قلب افزایش می یابد ، فشار خون بالا می رود ، دهان خشک می شود و موها و پوست به حالت سیخ شده و حساس تبدیل می شوند و احساسی آشنا مانند مورمور شدن را به وجود می آورند ، مردمک چشم ها گشاد می شود تا دامنه ی بینایی بیشتری را برای فرد به ارمغان بیاورد ، سطح فشار خون افزایش می یابد و انرژی زیادی در بدن آزاد می شود ، هضم و گوارش غذا متوقف می شود و خون موجود در سیستم گوارشی به سمت مغز و عضله های ارادی اسکلتی تغییر مسیر می دهد که این مساله باعث احساس حرکت پروانه در معده و قفسه سینه فرد می شود .

سیستم عصبی سمپاتیک با انواع دیگری از هیجان های شدید نیز فعال می شود برای مثال برانگیحتگی ، احساس هیجانی عشق و احساس لذت فراوان از جمله ی این احساس های هیجانی شدید هستند .  موقعیت هایی مثل یک مسابقه ی رالی ، سخنرانی در میان جمعی از همکاران و یا دیدن فردی که بسیار دوستش دارید پس از مدتی طولانی از جمله موقعیت های تداعی کننده احساس های هیجانی مذکور هستند .

با این وجود واضح است که تمامی احساس های هیجانی سبب بروز پاسخهای زیستی نمی شود . همچنین بعضی از هیجانها نظیر احساس رضایت ، قناعت و خرسندی  سبب کاهش برانگیختگی زیستی و آرام تر شدن بعضی عملکرد های داخلی بدن انسان می شود . ( لیونسون و همکاران 1990 و 1992 )

تحقیقات نشان می دهد که الگوهای متعدد و متفاوتی از برانگیختگی های زیستی در انواع مختلفی از هیجان وجود دارد . ( اکمن 2003 ) . روانشناسی به نام رابرت لیونسون ( 1992 ) دریافت که  ترس ، خشم و غم همگی سبب افزایش ضربان قلب می شوند . با این وجود مقایسه خشم و ترس نشان داد که تفاوتهایی نیز با هم دارند .  خشم در مقایسه با احساس ترس باعث افزایش فشار خون بیشتری می شود و در حالی که خشم سبب افزایش دمای پوست می شود ، ترس سبب کاهش دمای پوست می شود . شاید به همین رو باشد که ما برای توصیف خشم به  احساس داغ شدن  زیر یقه ی لباسمان اشاره می کنیم در حالی که ترس را با احساس سرد شدن پاها توصیف می کنیم .

لیونسون در سال 1992 بر این عقیده بود که این الگوهای متفاوت فعالسازی سیستم عصبی سمپاتیک ، از تمامی مناطق دنیا یکسان و منعکس کننده پاسخهای زیستی انسان به هیجانات ابتدایی ای است که انسان طی تکامل خود آنها را حقظ کرده است .

در همین راستا لیونسون دریافت که آزمودنی ها چه  مذکر باشند و چه مونث ، چه جوان باشند یا پیر ، همگی یک الگوی واحد از فعالیت سیستم سمپاتیک را در مواجهه با هیجانات مختلف بروز می دهند . همچنین این الگوی ثابت و تغییر ناپذیر از فرهنگی به فرهنگ دیگر نیز ثابت و بدون تغییر است ، چنانچه واکنش افراد به هیجانات مختلف در سوماترای غربی ( جزیره ای در اندونزی )  مشابه افرادی هست که در مناطق دیگر دنیا نظیر آمریکا و اروپا زندگی میکنند . ( لیونسون و همکاران 1992،  شیرر و والبوت 1994 ) .

 

ترجمه ای از کتاب Discovering Psychology   ویرایش چهارم ( سال 2007 )  نوشته Hockenbury & Hockenbury ، انتشارات Worth

قسمتی از فصل هشتم ( Emotion  )

مقدمه

کاردرمانی، همان درمان بیماران و معلولان بوسیله انجام کاراست. حال چگونه ؟
کارشناسان این رشته با آموزش مهارت‌های روزمره زندگی، گسترش مهارت ادراکی و فیزیکی انجام فعالیت در اوقات فراغت، انجام حرکتهای قدرتی عضلانی، دامنه حرکتی، ارزیابی حسی و تطابق معلول با محیط و ارزیابی نهائی این حرکات امکان توانمند کردن جسمی و حرکتی همچنین توانا کردن روان افراد آسیب دیده را فراهم می‌آورند.
کسانی که سیستم اعصاب مرکزی آنها آسیب دیده یا دچار ضربه مغزی یا فلج مغزی شده‌اند یا در اثر سکته‌ها و MS و سایر عقب‌ماندگی‌ها و اختلالات روانی دچار ناتوانی شده‌اند، رشته کاردرمانی برای این افراد مهارت‌هایی را آموزش می‌دهد که امکان پیشگیری از ناتوانی و حفظ استقلال و حرکت همگام با جامعه و خانواده را مقدور می‌سازد.
طبق آمار حدود %10 از جمعیت هر کشوری را معلولین تشکیل می‌دهند، وسعت زیاد و پراکندگی استان‌ها و دوری آنها از مراکز درمانی و توانبخشی کمبود متخصصین این رشته را به خوبی مشهود نموده. در این رشته عشق و علاقه و صبر و حوصله فراوانی حرف اول را می‌زند.

سطوح رشته

ردیف	نام دانشگاه	کاردانی	کارشناسی	ارشد	دکترا
1	علوم بهزیستی و توانبخشی تهران	*‌	‌	‌
2	علوم پزشکی و خدمات بهداشتی- درمانی ایران	*	‌	‌ ‌‌
3	علوم پزشکی و خدمات بهداشتی- درمانی شهید بهشتی	*			‌

درسهای رشته

ردیف	نام درس	ردیف	نام درس
1	ارزشیابی و آزمون سازی	2	ارگونومی و بیماریهای ناشی از کار
3	اصول طب فیزیکی و توانبخشی	4	اعضای مصنوعی و وسایل کمکی (ارتز، پروتز)
5	بازی درمانی	6	پایان‌نامه
7	توانبخشی حرفه‌ای	8	تکنیک‌های حرکت درمانی
9	رادیولوژی	10	رشد روانی حرکتی کودکان
11	روانپزشکی اختصاصی	12	روانپزشکی کودک
13	روانشناسی کودک	14	روش تحقیق نظری
15	ساخت انواع اسپلینت	16	فعالیت‌های مورد استفاده کاردرمانی
17	فعالیتهای روزمره زندگی	18	فیزیوپاتولوژی 1 و 2 و 3 و 4
19	مبانی رشته کاردرمانی	20	مدیریت بخش کاردرمانی
21	مشاهدات بالینی 1 و 2	22	کارآموزی کاردرمانی
23	کاردرمانی در بیماران روانی	24	کاردرمانی در بیماریهای جسمانی 1 و 2
25	کاردرمانی در بیماریهای کودکان	26	کاردرمانی در نابینایان
27	کمکهای اولیه	28	کینزیولوژی و بیومکانیک 1 و 2 و 3